Bảng tưởng niệm ở linh đường: LED, chữ nổi hay phông in

Khách bước vào phòng lễ, mắt hướng lên trước tiên không phải hương án mà là dòng chữ phía trên: “VÔ CÙNG THƯƠNG TIẾC”, bên dưới là tên người đã mất. Đó là thứ định hình cả không gian, và cũng là thứ dễ sai nhất — vì nó được làm gấp, trong lúc gia đình còn chưa kịp thống nhất với nhau ghi tên nào.

Sau nhiều năm dựng linh đường ở các nhà tang lễ Hà Nội và trong rạp tại tư gia, tôi thấy chỉ có ba cách làm bảng tưởng niệm đang được dùng phổ biến. Biết trước mỗi cách cần gì, gia đình sẽ chốt nội dung kịp giờ chứ không phải sửa vội khi khách đã đến.

Ba cách làm bảng tưởng niệm

1. Chữ nổi ghép sẵn của nhà tang lễ

Phần lớn nhà tang lễ lớn có sẵn dòng “VÔ CÙNG THƯƠNG TIẾC” bằng chữ nổi gắn cố định trên tường đá, bên dưới là một thanh ray để ghép chữ rời thành tên người mất. Nhân viên cơ sở lấy chữ trong bộ chữ có sẵn và ghép trong khoảng nửa giờ trước lễ viếng.

Cách này bền và trang nghiêm nhất, không cần điện, không lo hỏng giữa buổi. Hạn chế là chỉ ghép được một dòng ngắn, nên tên dài kèm chức danh dễ bị tràn; và nếu tên có chữ trùng nhiều lần mà bộ chữ của cơ sở thiếu, phải rút gọn cách ghi.

2. Bảng LED

Bảng LED ma trận là lựa chọn linh hoạt nhất: nhập được nhiều dòng, đủ cả năm sinh, ngày mất theo dương lịch và âm lịch, tuổi thọ. Có cơ sở lắp bảng LED cố định trong phòng lễ; với rạp dựng tại nhà thì ê-kíp mang bảng đến treo trên khung rạp.

Điểm cần lưu ý là điện. Bảng LED, đèn rạp, loa và quạt thường cắm chung một nguồn của gia đình; nhà cũ hay khu tập thể dễ quá tải. Tôi luôn đề nghị gia đình chỉ ra một ổ riêng cho bảng, và nếu đêm hay mất điện thì tính trước phương án đèn dự phòng.

3. Phông bạt in

Với rạp dựng tại nhà theo nghi thức Phật giáo, nhiều gia đình chọn phông in cả cụm: dòng “LỄ TANG”, tên người mất, tuổi thọ, kèm hoa văn. In xong phải căng lên khung nên tổng thời gian thường 2–3 giờ tính từ lúc chốt nội dung — đây là cách cần đặt sớm nhất trong ba cách.

Ghi những dòng gì

Bảng tưởng niệm không phải cáo phó, nên không cần lịch lễ hay địa chỉ. Thứ tự dưới đây là bố cục quen dùng ở Hà Nội, từ trên xuống:

1. Dòng đầu: “VÔ CÙNG THƯƠNG TIẾC” — hoặc “LỄ TANG” nếu phông in theo cụm.
2. Dòng tên: xưng hô đúng vai (Cụ / Ông / Bà) kèm họ tên đầy đủ. Chức danh, học hàm nếu gia đình muốn thì đặt trước tên.
3. Năm sinh.
4. Ngày mất: ghi giờ và ngày dương lịch, mở ngoặc kèm ngày âm lịch.
5. Tuổi: hưởng thọ, hưởng dương hay hưởng đại thọ tùy tuổi người mất.

Với bảng chữ nổi chỉ đủ một dòng thì giữ lại dòng tên, bỏ phần còn lại — những thông tin kia đã có trên cáo phó đặt ở cửa. Cách phân biệt hưởng thọ, hưởng dương và hưởng đại thọ tôi đã viết kỹ trong bài về cáo phó, xin không nhắc lại ở đây.

Những lỗi hay gặp

• Sai dấu trong tên. Đọc tên qua điện thoại rất dễ nhầm — Nhàn thành Nhãn, Hà thành Hạ. Luôn gửi nội dung bằng chữ viết.
• Tên khai sinh và tên thường gọi khác nhau. Con cháu quen gọi một tên, giấy tờ ghi tên khác. Nên lấy theo giấy tờ, vì đó cũng là tên đọc trong lễ truy điệu.
• Ghi “hưởng thọ” cho người dưới 60 tuổi. Trường hợp này phải là “hưởng dương”. Đây là lỗi khách lớn tuổi nhận ra ngay.
• Chức danh quá dài. Bảng chữ nổi hay bị tràn, chữ cuối phải nhồi sát mép. Nếu muốn giữ chức danh, chọn bảng LED hoặc phông in.
• Thiếu ngày âm lịch. Họ hàng lớn tuổi và nhà chùa đều cần ngày âm để tính lễ về sau.

Kích thước và ai lo phần này

Ở phòng lễ nhà tang lễ, bảng thường rộng 3–4 m để cân với bức tường phía sau hương án và đọc được từ cuối phòng. Rạp dựng tại tư gia hẹp hơn, bảng khoảng 2,4–3 m tùy khẩu độ rạp và chiều rộng sân.

Nếu tổ chức ở nhà tang lễ, phần chữ nổi hoặc bảng LED cố định thuộc cơ sở, gia đình chỉ cần đưa nội dung. Với rạp tại nhà, bảng và phông nằm trong phần trang trí của ê-kíp — chúng tôi mang đến cùng phông rèm, hoa và bàn thờ vong. Khi cần dựng gấp trong đêm, gia đình cứ gọi cho chúng tôi rồi nhắn nội dung sau, thợ in và thợ rạp có thể chạy song song.

Bảng tưởng niệm chỉ là một chi tiết trong cả tang lễ, nhưng là chi tiết mọi người đứng nhìn lâu nhất. Bỏ ra mười phút đọc lại nội dung trước khi thợ bắt tay vào việc là đủ để không phải sửa gì về sau. Xem thêm cách chúng tôi bố trí linh đường và bàn thờ vong để hình dung tổng thể.