Khi nhà có việc, phần lớn gia đình chỉ nghe một câu: “quan tài loại này bao nhiêu”. Nhưng ở xưởng, thợ không gọi quan tài theo giá. Họ gọi theo ba thứ: gỗ gì, ván dày bao nhiêu, chạm hoa văn nào. Ba thứ đó mới là cái làm nên sự khác nhau, và cũng là cái gia đình nên hỏi khi nghe báo giá.
Bài này viết lại những gì chúng tôi thấy mỗi lần xuống xưởng lấy hàng, để gia đình hình dung được mình đang chọn gì — kể cả khi chỉ có vài tiếng để quyết.
Gỗ vàng tâm — loại phổ biến nhất ở miền Bắc
Ở Hà Nội và các tỉnh quanh, gỗ vàng tâm là loại được dùng nhiều nhất. Lý do rất thực tế: thớ gỗ mịn, nhẹ hơn nhiều loại gỗ cứng nên sáu người khiêng được, ít cong vênh khi gặp ẩm, và quan trọng là còn đủ nguồn để đóng theo lô. Gỗ ngọc am hay dổi thơm hơn và bền hơn, nhưng hiếm và đắt, thường chỉ đóng khi gia đình đặt trước.
Vàng tâm cũng có nhiều mức. Cùng gọi là vàng tâm nhưng ván dày 4 phân khác hẳn ván 6 phân, cả về giá lẫn về độ đầm tay khi khiêng. Đây là chỗ báo giá hay chênh nhau mà gia đình không nhận ra.
Mộc hay sơn: không chỉ là chuyện đẹp xấu
Quan tài để mộc là quan tài đóng và chạm xong nhưng không phủ sơn, giữ nguyên màu gỗ. Quan tài sơn thì phủ một lớp sơn cánh gián màu vàng nâu, thường khảm thêm viền kim tuyến ở mặt thiên và chân quan.
- Để mộc — nhìn được vân gỗ nên gia đình yên tâm về chất gỗ; hợp khi đưa về quê an táng, hoặc khi nhà theo nếp giản dị. Bù lại, gỗ dễ bám bẩn trong lúc vận chuyển.
- Sơn cánh gián — trang trọng hơn dưới ánh đèn linh đường, bề mặt sạch và chống ẩm tốt hơn trong mấy ngày tang. Nhưng lớp sơn cũng che mất vân, muốn biết gỗ thật thì phải xem lúc chưa sơn hoặc nhìn mặt trong.
Ba nhóm hoa văn thường gặp
Hoa văn chạm là thứ gia đình nhìn thấy đầu tiên, và cũng là thứ dễ chọn theo nếp nhà nhất. Về cơ bản có ba nhóm:
| Hoa văn | Hình thức | Thường dùng khi |
|---|---|---|
| Lưỡng long chầu nguyệt | Hai con rồng chạy dọc thành trước, viền hồi văn quanh chân | An táng theo nghi thức truyền thống, người cao tuổi trong họ |
| Hoa sen, dây lá | Hoa sen nổi giữa thành quan, đường nét mềm và thưa hơn | Gia đình theo nhà Phật, hoặc muốn hoa văn nhẹ nhàng |
| Chữ Thọ | Chữ Thọ trong khung ở đầu quan, mặt thiên để trơn khoe vân gỗ | Mẫu cơ bản, dùng được cho cả hỏa táng lẫn an táng |
Chữ Thọ lại còn hai kiểu: Thọ tròn đặt trong khung tròn có hoa chanh bốn góc, và Thọ vuông nét gấp khúc vuông vức. Không kiểu nào “đúng” hơn kiểu nào — đây thuần là chuyện mắt nhìn, gia đình chọn kiểu nào thuận mắt thì thợ làm kiểu ấy.
Kích thước và chuyện khiêng
Quan tài người lớn thường dài khoảng 2m đến 2m2, rộng 60–70cm ở phần vai. Nghe thì rộng rãi, nhưng đây là chỗ hay vướng nhất khi tang lễ tổ chức tại nhà: cầu thang chung cư, ngõ hẹp, cửa nhà cũ. Trước khi chốt mẫu, nên đo thử lối di quan — từ chỗ đặt linh cữu ra tới xe.
Hỏa táng thì có cần gỗ tốt không
Câu này gia đình hỏi nhiều và ngại hỏi. Nói thẳng: nếu đã xác định hỏa táng, cỗ quan tài chỉ đồng hành cùng người mất trong vài ngày tang rồi vào lò. Chọn gỗ dày và chạm cầu kỳ ở đây là chọn cho phần nghi lễ và cho lòng người sống, không phải cho độ bền.
Nhiều gia đình vẫn chọn mẫu đẹp vì thấy đó là lần cuối lo được cho cha mẹ — điều đó hoàn toàn chính đáng. Nhưng nếu điều kiện eo hẹp, chọn mẫu chữ Thọ cơ bản mà dành phần chi phí ấy cho nơi lưu tro cốt hay phần mộ sau này thì thiết thực hơn. Không ai đánh giá gia đình qua độ dày ván gỗ.
Một tình huống thường gặp
Một gia đình ở Thanh Xuân gọi chúng tôi lúc gần nửa đêm, cụ ông mất tại nhà, sáng hôm sau đưa đi Văn Điển. Người con cả muốn chọn cỗ chạm rồng gỗ dày nhất, ba người em thấy nhà đã xác định hỏa táng nên phân vân. Anh em bắt đầu nói qua nói lại trong lúc còn bao việc chưa xong.
Chúng tôi đề nghị một cách gỡ: lấy mẫu chữ Thọ gỗ vàng tâm — trang nghiêm, đúng lệ, không ai chê được — rồi phần chênh lệch để dành làm bát hương và tiểu quách sứ cho ngày gửi tro cốt lên chùa. Cả nhà đồng ý trong mười phút. Sáng hôm sau lễ viếng diễn ra bình thường, và tháng sau họ gọi lại đặt tiểu quách như đã bàn.
Bài học chúng tôi rút ra sau nhiều đám: lúc tang gia bối rối, một phương án đủ trang trọng mà cả nhà gật đầu được ngay thì quý hơn một phương án đắt tiền mà anh em còn tranh luận.
Nên hỏi gì khi nghe báo giá
- Gỗ gì, ván dày bao nhiêu phân?
- Hàng để mộc hay đã sơn? Xem được ảnh lúc còn mộc không?
- Hoa văn chạm tay hay chạm máy?
- Kích thước lọt lòng bao nhiêu, có vừa lối di quan nhà mình không?
- Giá đã gồm khâm liệm, đồ lót trong quan và công vận chuyển chưa?
Năm câu này hỏi mất chưa tới hai phút, nhưng đủ để gia đình biết mình đang so hai báo giá có cùng một thứ hay không. Đơn vị làm nghề tử tế sẽ trả lời thẳng cả năm câu.
Câu hỏi thường gặp
Gỗ vàng tâm có phải là gỗ tốt nhất để đóng quan tài không?+
Không phải tốt nhất, nhưng là loại cân đối nhất và được dùng nhiều nhất ở miền Bắc: thớ mịn, nhẹ, ít cong vênh và còn đủ nguồn. Gỗ ngọc am hay dổi bền và thơm hơn nhưng hiếm, giá cao, thường phải đặt trước.
Quan tài để mộc và quan tài sơn khác nhau thế nào?+
Để mộc giữ nguyên màu gỗ nên nhìn được vân và độ dày ván, hợp khi đưa về quê an táng. Quan tài sơn cánh gián trang trọng hơn dưới đèn linh đường và chống ẩm tốt hơn trong mấy ngày tang, nhưng lớp sơn che mất vân gỗ.
Hỏa táng thì có cần chọn quan tài gỗ dày, chạm cầu kỳ không?+
Không cần thiết về mặt công dụng, vì quan tài chỉ dùng trong vài ngày tang. Chọn mẫu đẹp là chọn cho phần nghi lễ và cho lòng người sống. Nếu điều kiện eo hẹp, mẫu chữ Thọ cơ bản vẫn đủ trang nghiêm.
Nhà trong ngõ hẹp hoặc chung cư thì quan tài có vào được không?+
Ngõ dưới 2m hoặc thang máy chung cư không lọt quan tài là chuyện gặp thường xuyên. Nên đo lối di quan ngay từ lúc khảo sát để chọn khổ quan phù hợp, hoặc chuyển sang tổ chức tại nhà tang lễ.
Chữ Thọ tròn và chữ Thọ vuông khác nhau ở đâu?+
Chỉ khác ở kiểu chạm: Thọ tròn nằm trong khung tròn có hoa chanh bốn góc, Thọ vuông có nét gấp khúc vuông vức. Không kiểu nào đúng hơn kiểu nào, gia đình chọn theo mắt nhìn.
Tác giả
Nguyễn Đức Dân
Chuyên viên tổ chức tang lễ · 15 năm kinh nghiệm
Hơn 15 năm trực tiếp lo liệu tang lễ cho các gia đình tại Hà Nội, từ tang lễ trọn gói tại nhà riêng đến tổ chức tại nhà tang lễ và hỗ trợ hỏa táng. Chia sẻ ở đây là kinh nghiệm thực tế từ hiện trường, không lý thuyết suông.
