Giỗ đầu và giỗ hết: phân biệt và cách tổ chức

Gần đến ngày tròn một năm người thân mất, nhiều gia đình mới giật mình không rõ giỗ đầu khác giỗ thường thế nào, có phải làm to không, và bao giờ thì được “xả tang”. Đây là những câu hỏi rất hay gặp, bởi giỗ đầu và giỗ hết không đơn thuần là một bữa cỗ tưởng nhớ — chúng gắn liền với việc khép lại thời gian để tang.

Trong các giỗ của một đời người, hai cái giỗ đặc biệt nhất là giỗ đầu và giỗ hết. Chúng còn tên chữ là tiểu tường và đại tường, đánh dấu một năm và hai năm kể từ ngày mất, và là hai bậc thềm để gia đình bước ra khỏi tang.

Giỗ đầu (tiểu tường) là gì

Giỗ đầu, chữ gọi là tiểu tường, là ngày giỗ đầu tiên, làm tròn một năm kể từ ngày mất (tính theo ngày âm lịch). Đây vẫn là dịp giỗ trong tang — không khí còn buồn, con cháu vẫn mặc đồ tang nếu nhà còn giữ. Vì là cái giỗ đầu tiên, nhiều gia đình làm khá trọng thể, mời họ hàng và những người từng đến viếng năm trước.

Khác với các tuần thất hay lễ 100 ngày đếm theo ngày, giỗ đầu lấy đúng ngày mất âm lịch làm ngày giỗ. Từ đây về sau, cứ đến ngày đó hằng năm là ngày giỗ của người đã khuất.

Giỗ hết (đại tường) và lễ mãn tang

Giỗ hết, chữ gọi là đại tường, làm vào dịp tròn hai năm ngày mất. Đây là cái giỗ khép lại thời kỳ đại tang. Sau giỗ hết, theo lệ truyền thống còn có lễ đàm tế (hay trừ phục) và lễ xả tang — con cháu chính thức bỏ đồ tang, gỡ khăn, đốt bỏ các đồ tang còn lại. Từ đây gia đình trở lại sinh hoạt bình thường, và bát hương người mất thường được rước lên bàn thờ gia tiên chung.

Tổ chức giỗ đầu, giỗ hết cần chuẩn bị gì

Hai cái giỗ này thường làm chu đáo hơn giỗ thường về sau. Gia đình nên chuẩn bị sớm những phần sau:

• Xác định đúng ngày giỗ theo âm lịch; nếu làm trước một, hai ngày cho tiện thì báo rõ với họ hàng.
• Hương, hoa, đèn nến, trầu cau, rượu trà và mâm cỗ cúng (chay hoặc mặn tùy nhà).
• Mời họ hàng, người thân; với giỗ đầu có thể mời cả những người từng đến viếng.
• Chuẩn bị vàng mã, quần áo giấy đúng mực; riêng giỗ hết chuẩn bị thêm đồ cho lễ xả tang.
• Nếu mời thầy cúng hoặc làm lễ ở chùa cho giỗ hết, đặt lịch sớm vì đây là dịp nhiều nhà cùng làm.

Với gia đình ít người hoặc con cháu ở xa, việc lo cỗ bàn và nghi lễ cho hai cái giỗ lớn này có thể vất vả. Đơn vị từng giúp phần tổ chức tang lễ trọn gói thường nhận hỗ trợ tiếp các lễ về sau — từ sắp mâm, mời thầy đến lo lễ xả tang — nên gia đình có thể hỏi lại nơi đã đồng hành từ đầu.

Một tình huống thường gặp

Có gia đình ở Hà Đông, đến giỗ hết của bố thì con cháu mỗi người một ý: người muốn xả tang luôn cho nhẹ, người lại thấy chưa đủ ba năm nên ngại. Sau khi hỏi một vị thầy quen của họ, cả nhà thống nhất làm lễ giỗ hết kèm lễ xả tang đúng dịp tròn hai năm, vì đó là cách phổ biến và hợp tình ở quê họ. Điều giúp họ yên tâm không phải là ai đúng ai sai, mà là cùng theo một lệ rõ ràng và được người có hiểu biết hướng dẫn.

Sau giỗ hết

Qua giỗ hết và xả tang, người đã khuất chính thức được thờ chung cùng gia tiên; những năm sau chỉ còn giỗ thường, làm vào đúng ngày mất âm lịch hằng năm. Gia đình trở lại nếp sống bình thường, nhưng ngày giỗ vẫn là dịp con cháu quây quần. Lo trọn vẹn từ tang lễ cho đến các mốc giỗ về sau — như cách các dịch vụ tang lễ trọn gói tại Hà Nội vẫn nhắc các gia đình — cũng là cách để chữ hiếu được giữ đều, không đứt quãng theo thời gian.