Khi báo giá một gói trọn gói, câu phản hồi tôi nghe nhiều nhất là: “Nhà tôi tự lo chắc rẻ hơn nhiều.” Suy nghĩ đó dễ hiểu, vì con số một gói dịch vụ nhìn vào thấy lớn, còn từng món tự mua thì nhỏ lẻ nên cảm giác ít. Nhưng khi ngồi cộng đủ các khoản tự lo, kết quả thường không giống cảm giác ban đầu.
Bài này không nhằm thuyết phục gia đình chọn cách nào. Việc của tôi là bày ra hai cột chi phí song song, kể cả những khoản người tự lo hay quên tính, để gia đình tự cân nhắc theo hoàn cảnh và sức người của mình.
Tự lo gồm những việc gì
Tự lo không phải là không tốn tiền — nó chỉ là gia đình tự đứng ra mua sắm và điều phối từng đầu mối. Để hình dung khối lượng công việc, dưới đây là những đầu việc một nhà tự lo phải tự xoay xở trong khoảng hai đến ba ngày:
- Tìm và mua quan tài, đồ khâm liệm; thuê người về tắm rửa, khâm liệm, nhập quan.
- Thuê phông rạp, bàn ghế, bàn thờ vong, di ảnh, hoa, hương đăng.
- Mời thầy cúng hoặc chủ lễ, thuê phường nhạc lễ, người phục vụ túc trực.
- Thuê xe tang, xe chở khách, tìm đội khiêng cho ngày di quan.
- Tự lo giấy báo tử, đăng ký hỏa táng hoặc liên hệ nghĩa trang an táng.
Mỗi đầu mối là một lần gọi điện, mặc cả, đặt cọc và canh giờ. Trong lúc tang gia bối rối, việc chạy đủ những mối này vừa mệt vừa dễ bị hớ giá vì không có thời gian so sánh.
So sánh từng khoản chi
Bảng dưới đặt cạnh nhau khoảng chi tham khảo của cùng một hạng mục theo hai cách. Điểm đáng chú ý không nằm ở từng dòng, mà ở chỗ tự lo thường mua lẻ giá cao hơn vì không có đầu mối quen và không kịp khảo giá.
| Hạng mục | Tự lo (mua lẻ) | Trong gói trọn gói |
|---|---|---|
| Quan tài, khâm liệm | 8 – 38 | 7 – 35 |
| Phông rạp, bàn ghế, trang trí | 6 – 16 | 5 – 15 |
| Nhạc lễ, chủ lễ, người phục vụ | 4 – 9 | 3 – 8 |
| Xe tang, xe khách, đội khiêng | 3 – 7 | 2 – 6 |
| Hoa, vòng hoa bàn thờ | 2 – 9 | 2 – 8 |
| Công điều phối (thời gian của gia đình) | Khó quy ra tiền | Đã gồm |
Vì sao tự lo dễ đội chi phí
Khác biệt lớn nhất không nằm ở giá niêm yết mà ở những thứ vô hình. Khi tự lo, gia đình thường trả giá lẻ cho từng món, không được mức của khách quen. Mua trong lúc gấp cũng khó mặc cả, dễ lấy ngay món có sẵn thay vì món hợp túi tiền. Ngoài ra còn những khoản nhỏ ít ai tính trước.
- Bồi dưỡng cho từng nhóm người giúp việc, đội khiêng, người phục vụ.
- Phát sinh do thiếu đồ phải mua bổ sung gấp giữa đêm với giá cao.
- Hỏng việc do thiếu kinh nghiệm: đặt nhầm giờ xe, thiếu người, sai thủ tục giấy tờ.
- Thời gian và sức khỏe của con cháu — thứ khó quy ra tiền nhưng rất thật.
Một ví dụ thực tế
Một gia đình ở Long Biên ban đầu quyết định tự lo cho tiết kiệm. Họ mua quan tài và đồ khâm liệm khá ổn, nhưng đến tối lại thiếu phông rạp vì chỗ thuê hết hàng, phải lấy nơi xa với giá cao hơn. Sáng di quan, đội khiêng đặt qua người quen đến muộn, suýt lỡ giờ đã xem. Cộng cả các khoản bồi dưỡng và mua bổ sung gấp, tổng chi cuối cùng chỉ thấp hơn báo giá trọn gói một khoản nhỏ, đổi lại là hai đêm gần như không ai trong nhà được nghỉ.
Trường hợp ngược lại cũng có: nhà đông con cháu, có người từng lo việc, ở quê có sẵn phường bát âm và đội khiêng của làng — tự lo khi đó lại hợp lý và ấm cúng. Không có đáp án chung cho mọi nhà.
Khi nào nên tự lo, khi nào nên thuê trọn gói
- Nhà đông người, có thời gian túc trực và ai đó từng lo tang lễ: tự lo khả thi.
- Ở quê, có sẵn đội khiêng, phường nhạc, mối quen địa phương: tự lo thường tiết kiệm.
- Ít người, con cháu ở xa, không ai có kinh nghiệm: nên cân nhắc trọn gói.
- Cần lo gấp trong đêm, sợ sai sót thủ tục: trọn gói an toàn hơn.
- Dù chọn cách nào, hãy yêu cầu bảng kê chi tiết để biết tiền đi vào đâu.
Nếu nhà neo người và muốn yên tâm về thủ tục, một đơn vị tổ chức tang lễ trọn gói sẽ gánh phần điều phối; còn nếu muốn tự đứng ra nhưng cần người hỗ trợ phần khó, có thể chọn dịch vụ tang lễ tại nhà riêng ở mức phù hợp. Khi còn phân vân, một cuộc gọi tới dịch vụ tang lễ trọn gói tại Hà Nội để được bóc tách hai phương án theo đúng hoàn cảnh là bước hợp lý trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Tự lo tang lễ có thật sự rẻ hơn thuê trọn gói không?+
Không phải lúc nào cũng vậy. Tự lo có thể rẻ hơn khi nhà đông người và có mối quen địa phương, nhưng khi mua lẻ trong lúc gấp, cộng cả bồi dưỡng và phát sinh thì tổng chi thường xấp xỉ gói trọn gói, đổi lại rất tốn sức.
Tự lo thì những khoản nào hay bị quên tính?+
Thường là tiền bồi dưỡng cho đội khiêng và người phục vụ, các món mua bổ sung gấp giữa đêm, và chi phí phát sinh do sai sót vì thiếu kinh nghiệm. Đây là những khoản không nằm trong dự tính ban đầu.
Có thể tự lo một phần và thuê dịch vụ một phần không?+
Có. Nhiều gia đình tự lo phần nghi lễ và tiếp khách, chỉ thuê những phần khó như khâm liệm, xe tang hay thủ tục hỏa táng. Nên thống nhất rõ phần nào thuê, phần nào tự làm ngay từ đầu.
Thuê trọn gói có bị mất quyền quyết định nghi thức không?+
Không. Mọi nghi thức theo phong tục và tôn giáo vẫn do gia đình quyết định. Đơn vị dịch vụ chỉ lo phần mua sắm và điều phối theo ý gia đình.
Tác giả
Huyền Trang
Cố vấn nghi lễ và phong tục · 8 năm kinh nghiệm
Tư vấn nghi thức tang ma theo phong tục ba miền và các tín ngưỡng khác nhau, giúp gia đình giữ trọn lễ nghĩa mà vẫn phù hợp hoàn cảnh. Quan niệm: nghi lễ cốt ở tấm lòng, không nằm ở sự phô trương.
