Vai trò của trưởng tang và ban tổ chức tang lễ

Đám tang rối nhất không phải vì thiếu người, mà vì không ai biết rõ mình lo việc gì. Mười mấy người trong nhà cùng có mặt, nhưng khách đến viếng thì lúng túng không biết ai đáp lễ, tiền phúng điếu thì người này cầm một ít người kia giữ một ít. Bài này nói về hai chỗ dựa giúp tránh cảnh đó: vai trò của trưởng tang và cách lập một ban tổ chức tang lễ trong gia đình.

Hiểu đơn giản, trưởng tang là người đứng đầu việc tang về mặt lễ nghĩa và đối nội đối ngoại, còn ban tổ chức tang lễ là nhóm người nhà được phân công lo các đầu việc cụ thể. Một bên giữ vai trò chủ, một bên là tay chân để chủ trương được thực hiện. Phân rạch ròi hai phần này là nền tảng để cả tang lễ chạy êm.

Trưởng tang là ai và làm những gì

Theo lệ thường, trưởng tang là con trưởng (thường là con trai cả); nếu con trưởng đã mất hoặc vắng thì đến cháu đích tôn, hoặc người con có vai vế và đủ sức đứng ra cáng đáng. Trưởng tang không phải làm hết mọi việc, mà là người quyết định và đại diện:

• Đứng tên gia đình trong các nghi lễ chính: phát tang, truy điệu, di quan.
• Quyết những việc lớn: hình thức an táng hay hỏa táng, số ngày để tang, giờ nhập quan và di quan.
• Đại diện đáp lễ các đoàn đến viếng, cảm tạ khách.
• Là đầu mối làm việc với đơn vị dịch vụ, chủ lễ và nhà tang lễ.
• Giữ vai trò hòa giải, thống nhất ý kiến giữa các thành viên trong nhà.

Ban tổ chức tang lễ gồm những vai nào

Ngoài trưởng tang, nên cử thêm vài người đảm nhận các mảng cố định. Với nhà ít người, một người có thể kiêm hai vai; với nhà đông, mỗi mảng nên có người chính và người thay ca. Bảng dưới đây là cách chia việc thường dùng.

Người giữ quỹ và sổ tang — vai dễ bị xem nhẹ

Trong các vai trên, người giữ quỹ và sổ tang quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Tiền phúng điếu nếu không có một người đứng ra ghi và giữ thì sau tang rất khó đối chiếu, dễ sinh hiểu lầm trong họ. Nên giao cho một người duy nhất, có sổ ghi rõ ai viếng bao nhiêu, và một hộp hoặc phong bì cố định để cất tiền, thay vì để rải rác nhiều người cầm.

Cách phân công để không chồng chéo

Việc phân công nên làm sớm, tốt nhất ngay trong buổi họp gia đình đầu tiên sau khi đã nhập quan. Vài nguyên tắc giúp tránh cảnh người làm hai ba việc, người không có việc:

• Mỗi mảng có một người chịu trách nhiệm chính, ghi tên rõ ràng.
• Mảng đông việc (tiếp khách, hậu cần) bố trí thêm người thay ca.
• Tiền phúng điếu chỉ một người giữ và ghi sổ, không để nhiều người cầm.
• Thống nhất một số điện thoại đầu mối để khách và họ hàng liên hệ.
• Người trực đêm chia ca rõ, tránh dồn vào một, hai người đến kiệt sức.
• Trưởng tang chỉ giữ việc quyết định và đại diện, không ôm việc lặt vặt.

Khi nhà ít người hoặc con cháu ở xa

Không phải gia đình nào cũng đủ người để phủ kín các vai. Nhà neo người, hoặc con cháu phần lớn ở xa chưa về kịp, thường rơi vào cảnh hai, ba người gánh tất cả. Đây là lúc vai trò của đơn vị dịch vụ trở nên thiết thực: họ đảm nhận phần lễ nghi, nhân sự phục vụ, dẫn dắt nghi thức, để gia đình chỉ còn giữ những vai cần người trong nhà như trưởng tang, người giữ quỹ và tiếp khách. Một dịch vụ tang lễ trọn gói đứng ra điều phối sẽ bù được phần nhân lực mà gia đình thiếu.

Một tình huống thường gặp

Có một gia đình ở Long Biên, cụ ông mất, nhưng con trai cả lại đang ở nước ngoài chưa về kịp trong hai ngày đầu. Theo lệ, anh vẫn là trưởng tang, nên chúng tôi giữ vai trưởng tang cho anh trên danh nghĩa và để con trai thứ tạm đứng ra đại diện đáp lễ, đồng thời cử một người cháu lo riêng việc giữ quỹ và sổ tang. Khi anh cả về kịp buổi truy điệu, mọi đầu việc đã có người trông, anh chỉ cần bước vào đúng vai trưởng tang trong nghi thức cuối. Nhờ phân vai rõ từ đầu, không ai phải gánh quá sức và không có khoản phúng điếu nào bị lẫn.

Một ban tổ chức gọn gàng, mỗi người một việc, là điều giúp gia đình giữ được sự bình tĩnh giữa bộn bề tang sự. Khi cần một chỗ điều phối phần lễ nghi và nhân sự để người nhà đỡ vất, gia đình có thể liên hệ dịch vụ tang lễ tại Hà Nội để được hỗ trợ sắp xếp ngay từ ngày đầu.